adalet.az header logo
  • Bakı 8°C
  • USD 1.7

Əbülfət MƏDƏTOĞLU: ŞUŞANIN GÖZLƏRİ...

ƏBÜLFƏT MƏDƏTOĞLU
62019 | 2020-06-06 10:10

Çox qəribədir,insan dünyanı öncə görür, hadisələri izləyir, müşahidə edir. Yalnız ondan sonragördüyünə, izlədiyinə, müşahidə etdiyinə qiymət verir. Bax, bu anlamda görmək,izləmək, müşahidə etmək əslində dərk etməyin ilk pilləsi, bəlkə də açarıdır. Mənimünəccimlikdə qınamayın, heç əllaməçilik etmək fikrim də yoxdur. Amma hərdənözüm-özümə fikirləşirəm ki, bu dünyanı, ətrafımızda baş verən hadisələri görmədən,müşahidə etmədən onu necə dərk etmək, necə qiymət vermək olar? Amma sonra özüm dəözümü həmin o sualdan xilas edirəm. Axı ürəyin də gözü var. Görməyənlər, təbiiki, fiziki anlamda görməyənlər mənəvi anlamda ürəkləri ilə görürlər, duyğularıilə görürlər... bəzi anlamda onlar fiziki anlamda gözləri olandan daha yaxşıgörürlər, izləyib dərk edirlər...

Həyatda bütün canlıların gözü var. Allah elə yaradıb ki, bütün varlıqlar görürvə məqsədinə doğru irəliləyir. Amma bütün varlıqlar dərk eləmir. Çünki onlaralt qata enə bilmirlər. Ora enmək üçün Allahın verdiyi ikinci bir görmə dəlazımdır - dərk eləyən, anlayan, yozan, nəticə çıxaran bir görmə...

Mənə elə gəlir ki, ağaclar da görür, daşlar da görür, mən əlimi ürəyimin üstünəqoyub and da içə bilərəm ki, hətta Şuşadakı "Ərimgəldi" qayası dagörür. Amma görə-görə gözünə ağ damıbdı. Çünki bizim üçün ağlayıb və bu gün dəağlayır. Biz onun göz yaşını hələ ki, şeh deyə qəbul edirik. Şeh biziyandırmır. Şeh göz yaşına çevriləndə bizi çıtır-çıtır yandıracaq... tüstümüz təpəmizdənçıxacaq və məhz onda biz bütün dağların, daşların, ağacların, hətta Şuşanın dagözlərini görəcəyik. O gözləri görəndə qaçmağa yer olmayacaq, biz o gözlərədoğru gedəcəyik...

Yadımdadı, "ŞuşaŞikəstəsi"nin təqdimatı keçirilirdi. Həmin təqdimatda çox hörmətli Sona xanım Vəliyevaindi yazının başlığına çıxardığım ifadəni dilə gətirdi. O söylədi ki, Şuşanıngözləri var və o gözlər bizim hamımızın gözlərinə bənzəyir...

Doğrusu, söz məni tutdu. Etiraf edim ki, mən həmişə ürəyimə yol tapan, içimi tərpədənsözləri təkcə yaddaşıma yazmıram, həm də onu qanıma hopdururam, onu özümünküetməyə çalışıram. Bu nə boyda günah olsa da, mən vurulduğum sözün pərvanəsiolmağı özümə qəbahət saymıram. Özü də söhbət Şuşadan, gözlərdən gedəndə ondaheç cürə dayanıb dincələ bilmirəm. Hətta yadıma gənclik illərində yazdığımşeirin bir bəndi düşür.

Gözlərini gözlərimdən gizləmə,
Gözətçidi gözlərinə gözlərim.
Gözlərindən gəzəntəlik gözləmə -
Gözündədi gəzdirdiyin gözlərim...

Bəli, Şuşanın gözləri hamımızın gözünə bənzəyir. Bu doğrudu, amma görəsənhamımızın gözü Şuşanın gözünə oxşayırmı? Bax, ən çətin və cavabı quyu dibindəolan sual da elə budu. Kimsə tərəddüd etmədən öz gözlərini Şuşanın gözlərinəoxşada, bərabər tuta bilər. Amma mən bu cəsarəti edə bilmərəm. Çünki Şuşanıngözlərinin içinə baxmağa haqqım yoxdur. Mən o haqqı hələ qazanmamışam. Deməli,mənim gözlərim hələ Şuşanın gözləri deyil, heç Şuşanın gözləri də mənim gözlərimdeyil. Sadəcə, mən də, elə mənim kimi düşünənlərin hamısı - özümüz-özümüzə təsəlliveririk.

***
Həyat bir gün, bir an, bir qərinə də ola bilər... həyat əslində heç o günün, o anın,o qərinənin içərisinə sığmaya da bilər... həyat su kimi axa, külək kimi də ötəbilər. Amma bütün hallarda həyat nəyinsə, kiminsə varlığından bir işartıdır. Ənböyük qəhrəmanlıq elə o işartını görməkdi. Təəssüf ki, biz zaman-zaman öldürüb,goruna and içməyə üstündük vermişik. Şair demişkən, sağlığında dəyərləndirmək,sağlığında qiymət vermək bizim üçün o qədər də önəmli olmayıb. Ona görə ki, bizbaşqasının buzovunu öküz təsəvvür etmişik... öz buzovumuzu ən yaxşı halda həmişədana hesab etmişik. Elə bu səbəbdən də böyük Sabir demişkən, avropalılar göydəbalonlarla uçur, biz hələ avtomobil minməyirik...
Bütün bunların fonunda mənim üçün ən önəmlisi dünyanın bütün rənglərini özünəhopduran gözlərin hara baxması, nəyə baxmasıdır. Hərdən düşünürəm ki, ən xoşbəxtgöz aya, ulduza, gözəlliyə, gülə-çiçəyə baxandır. Sonra da özüm-özümüqınayıram. Açıq şəkildə öz yaxamdan tutub deyirəm ki, təkcə gözəlliyə baxan gözxoşbəxt ola bilməz, gözəl ola bilməz. Çünki bütün gözəllikləri bir-birindən fərqləndirməkzor işdi. Bu yükün altına girmək hünər istəyir. Əgər eyibləri, nöqsanları, həttaeybəcərlikləri görməyi bacaran göz həm də gözəllikləri görürsə, o daha dolğun,daha ifadəli, daha cəlbedici ola bilər. Ən azından ona görə ki, o, bütövdünyanı görür. Təəssüf ki, biz bəzən bunun fərqinə varmırıq, elə bilirik ki,gözlərimiz ancaq gözəllik görmək üçün, gözəlliyi seyr etmək üçün Allahın bizəbir hədiyyəsidir. Bəs onda bu dünya niyə gözəllikdən ibarət deyil. Deməli, birpəncərə olan bu dünyadan bütün aləmə baxmaq, yeri göyü, kainatı görüb seyr etməkgözlərin xoşbəxtliyidir...
Nə vaxtsa bir şeir yazmışdım. İndi yadıma düşdü. Daha doğrusu, söhbət gözlərdəngetdiyindən sanki kimsə uyuyan yaddaşıma bir qığılcım atdı, bir çınqıyavaş-yavaş alışmağa başladı və mən də onun şölələri altında həmin o şeirixatırlamağa başladım.

O gözlərdə bir ömürlük məhəbbət -
O gözlərdə ürək yaxan alov var.
O gözlərə göz göstərmək qəbahət -
O gözlərdən süzüb gəlir alovlar.

Dözmək olmaz ürək hətta daş olsa,
Öz-özünə cığırlanar, oyular.
O gözlərin cəlladlığı amansız -
Adam vallah, Nəsimi tək soyular.

O gözlərin işığında yaşayıb -
O gözlərin işığını görəsən.
O gözlərin günahların daşıyıb -
Kaş bircə yol yuxusuna girəsən.

Bəlkə onda bu "ah" bizdən əl çəkər
Dayanarsan, bir baxarsan özünə.
Qorxuram ki, "gözlərinə" göz dəyər -
Gözətçi qoy - gözlərimi gözünə!

***
Həyat bir göz qırpımı - yəqin ki, bu sözləri oxuyanda yazının əvvəlində söylədikləriməqarşı sizdə bir şübhə yaranacaq. Düşünəcəksiniz ki, bir yazının içərisində gözlərə,həyata neçə cür fərqli yanaşma oldu. Amma gəlin unutmayaq ki, həyatın həranının öz hökmü var və biz də bu həyatın bir sıra adamı, sıra daşı kimipayımıza düşəni yaşayır, boyumuza biçiləni geyinir, alnımıza yazılanı gerçəkləşdiririk.Ona görə də harda, nə vaxt, hansı dayanacaqda düşəcəyimizi ya düşünməyəvaxtımız olmur, ya da fərqinə varmırıq. Düşünürük ki, dünya elə bizimləçiyindaşdı, bizimlə eyni yolun yolçusudu. Gedirik, çətinliklərdən keçirik vəbiz harda düşüb qalsaq, elə dünya da o yerdə dayanır, həyat da o yerdə özsonuna çatır. Amma...

Söz adamı bütün hadisələrə, bütün ətrafında gördüyü nə varsa hər birinə adətənmünasibətini bildirir, reaksiya verir. Bu mənada mən də nə görmüşəm, necəgörmüşəm... fərqinə varmadan hər birinə öz içimdən gələn bir münasibət sərgiləmişəm.Çünki duyduqlarımı, düşündüklərimi yazanda içim rahat olur... Bu rahatlıq daözü-özlüyündə həm daxili tələbatdı, həm də Allahın hədiyyəsidir. İstənilənhalda bu ömür yolunun bir sual, nida, hətta adamı divara söykəyən anı olur.Gözünüzün qabağına metronu gətirin, stansiyalarda eşitdiyiniz bir sözüxatırlayın. Mən həmin sözdən yapışıb şeir yazıram:

Ehtiyatlı olun,
Qapılar bağlanır!
Hamı gözaltı
Yoxlayır
Sağın, solun...
Tərpənir qatar
Bir azdan
Mənzilə çatar...
... Platforamdakı
Sükuta qoşulanda
Düşünürsən ki...
Bura qədərmiş yolun!
İstər gecə olsun,
İstərsə də gündüz
Hardasa, haçansa
Qatardan düşürük biz!
Amma...
Təzə sərnişinlərin
Fitildəyir qatarı
Budur həyatın axarı...

***
Mən gözlərə baxanda özümü görmək istəyirəm. Özümü gördüyüm gözlərdə bir könülrahatlığı tapıram. İnanıram ki, məni göstərən, məni əks etdirən gözlərqeyri-adidi. O qeyri-adilik mücərrəd olduğu qədər də əlçatmaz, ünyetməzdi. Onagörə də o gözlərdə məndən başqa heç kim olmur: Mən və Gözlər!
Şuşanın gözlərində mən yoxam... hələ ki, yoxam... Bəlkə nə vaxtsa oldum... bəlkənə vaxtsa o haqqı qazandım... bəlkə hansısa dayanacaqda dayanmış qatarın mənzilinəçatmamış o gözlərdə görünmək haqqını əldə etdim. Nə bilim... bu bir istəkdi, bir arzudu, bir daxili təlabatdı. Amma həqiqətəniçimdən, bütün varlığımdan gələndi. Ona görə də ümidsiz deyiləm. Ən azı yüzfaizli şkalanın səksən faizlik ümid yeri mənimdi. Ona mütləq çatacam. Yerimolmayan o gözlərdə özümü görmək şansımı nəyin hesabına olur-olsun əldə edəcəm,lap qurban getmək gərək olsa belə. Axı həmişə qurban kəsilmir. Zənnimcə,Şuşanın gözləri üçün qurban kəsilməyə dəyər. Və bir də tam səmimiyyətimlə deyimki, Sona xanım Vəliyevanın söylədiyi yaddaşıma, qanıma hopdurduğum Şuşanın gözləriifadəsi özündə çox şeyləri ifadə edir... onun alt qatına enmək lazımdır... onunüst qatına baxmaq lazımdır və deməli qurban getməyə hazır olmaq lazımdır."Qurban" demişkən, biz onu bəzən şəxsi istəklərimizə görə də kəsirik.Gəlin bu dəfə Şuşanın gözlərinə qurban deyək, Şuşanın gözlərinə and içək!

Bu da Qurban bayramı
Yarpaq, qurbanın olum!
Qalxsın zəfər bayrağı -
Torpaq, qurbanın olum!

Yozulacaq hər çətin
İçiləcək şərbətin
Bitəcəkdi qürbətin -
Var, bax, qurbanın olum.

Qarabağın sədası
Varlığımın nidası!
Canımdadı qadası -
Yar, bax, qurbanın olum!



TƏQVİM / ARXİV