Fevralın 10-11-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının vitse-prezidenti Ceyms David Vance rəsmi səfər çərçivəsində Azərbaycana gəldi. Bu səfər yalnız iki ölkə arasındakı normal diplomatik münasibətdən daha çox, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyması kimi qiymətləndirilir və Cənubi Qafqaz regionunun geosiyasi mənzərəsini də əhəmiyyətli şəkildə təsir edir.

Cey Di Vensin Bakıya səfəri Vaşinqton tərəfindən regionda sülhün bərqərar olmasına dəstək, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və təhlükəsizlik sahəsində strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi məqsədlərilə həyata keçirildi. O, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə yüksək səviyyəli görüşlər keçirdi və hər iki tərəf çoxtərəfli əməkdaşlıq gündəliyini müzakirə etdi.

Bu səfər həmçinin ABŞ-ın Cənubi Qafqazdakı sülh təşəbbüslərini dəstəkləmək üçün Ermənistan səfərindən dərhal sonra baş tutdu. Belə ardıcıllıq regionda davam edən sülh prosesinə və qarşılıqlı etimadın artmasına yönəlik ABŞ-ın prioritetlərini göstərir.

Səfər zamanı Azərbaycan və ABŞ arasında strateji tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalandı. Bu sənəd iki dövlət arasında iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik sahələrində daha dərin əməkdaşlığa yol açır. Xüsusilə aşağıdakı sahələr bu sənəd çərçivəsində nəzərdə tutulur. Bunlar enerji təhlükəsizliyi və enerji əməkdaşlığı, təhlükəsizlik və terrorizmə qarşı mübarizə, texnologiya və süni intellekt sahəsində layihələr, müdafiə sənayesi və patrul gəmilərinin verilməsi kimi təhlükəsizlik yardımı kimi sahələrdir.

Bu razılaşma eyni zamanda ABŞ-ın regionda nüfuzunu gücləndirmək, həmçinin Azərbaycanın enerji və nəqliyyat sektorunda artan rolunu dəstəkləmək niyyətini əks etdirir.

Vensin səfərinin regional əhəmiyyəti daha geniş perspektivdə nəzərdən keçirilir. ABŞ Dövlət Departamenti səfərin əsas məqsədlərindən birini “TRIPP” (Trump Route for International Peace and Prosperity) layihəsini təşviq etmək kimi müəyyən etdi. Bu layihə Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirən yol-dəmir marşrutunu inkişaf etdirməyi, eləcə də Cənubi Qafqazı Avropa ilə daha sıx iqtisadi əlaqələrlə bağlamağı hədəfləyir.

Ekspertlər bu təşəbbüsü regionda iqtisadi əlaqələrin artması və uzunmüddətli sülhün təmin olunmasında müsbət addım hesab edirlər. Əsas məqsəd, mövcud qarşıdurma və gərginlikləri aradan qaldırmaq üçün keçmiş düşmən ölkələr arasında iqtisadi inteqrasiyanı təşviq etməkdir.

Bu səfərin siyasi əhəmiyyəti çoxşaxəlidir. Belə ki, nüfuz və balans siyasəti: ABŞ-ın Cənubi Qafqazda fəal diplomatik rol oynaması, ənənəvi regional güclər – xüsusilə Rusiya və İran – ilə rəqabətdə balans rolunu gücləndirir.

Uzunmüddətli münaqişələrdən sonra regionda sülh prosesinə yardım göstərilməsi üçün Vaşinqtonun dəstəyi vacib rol oynayır və strateji əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi üçün şərait yaradır. Yeni razılaşmalar və tərəfdaşlıq təşəbbüsləri iki ölkə arasındakı münasibətləri daha möhkəm strukturda davam etdirmə imkan verir.

ABŞ vitse-prezidentinin Azərbaycan səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin yeni, strateji mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Bu səfər yalnız diplomatik görüşlərin keçirilməsi deyil, həm də uzunmüddətli əməkdaşlığın əsaslarını daha da möhkəmləndirən praktik addımların atılması üçün əhəmiyyətli hadisədir. Bu, xüsusilə Cənubi Qafqaz regionunun gələcək sülh və sabitlik təşəbbüslərində ABŞ-ın rolunun artdığını göstərir və Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə yeni dinamika gətirir.

Əminə Ağazadə

Milli Məclisin deputatı