Ərdoğanın Şuşaya səfəri: iki xalqın ortaq tarixindən, Zəfər sevincindən və heç bir məsafənin ayıra bilmədiyi qardaşlığından doğan mənəvi birlik

Bəzən bir görüş min sözün deyə bilmədiyini ifadə edir. Bəzən iki insanın bir-birinə uzatdığı əl bütöv bir xalqın qəlbində yaşayan duyğuları oyadır. Bəzən bir şəhərə edilən səfər sadəcə diplomatik hadisə olmur, illərin həsrətini, göz yaşlarını, sevinci və qüruru özündə birləşdirən tarixi məqama çevrilir. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 8 Noyabr – Zəfər Günündə Şuşaya səfəri də məhz belə bir hadisədir. Bu gün Şuşaya gedən yol təkcə bir dövlət başçısının səfər yolu deyil. Bu yol 30 ilə yaxın Vətən həsrəti çəkmiş insanların göz yaşlarından, şəhidlərimizin qanından, qazilərimizin ağrılarından, anaların dualarından və bütöv bir xalqın sarsılmaz iradəsindən keçir. Bu yolun sonunda isə azad Şuşa dayanır. Başını dik tutan, üçrəngli bayrağımızın kölgəsində yenidən həyata qayıdan Şuşa! Bu müqəddəs gündə Azərbaycanın yanında Türkiyə Prezidenti dayanır.  Qol-qola, əl-ələ, çiyin-çiyinə...Şuşa - bir xalqın göz yaşlarının sevincə çevrildiyi şəhər

Şuşanın adı çəkiləndə insanın gözləri qarşısında yalnız dağlar, qayalar, tarixi küçələr və qədim binalar canlanmır. Şuşa bizim yaddaşımızdır, musiqimizdir, mədəniyyətimizdir, ruhumuzdur. Bu şəhərin hər daşı bir tarix, hər küçəsi bir xatirə, hər guşəsi bir nisgildir. 1992-ci ildə Şuşanın işğalı Azərbaycan xalqının qəlbində sağalmaz yara açmışdı. O gündən sonra neçə-neçə ana doğma şəhərinin azad olunacağı günü gözlədi. Neçə ata övladına Şuşadan danışdı. Neçə uşaq heç vaxt görmədiyi şəhəri sevməyi öyrəndi. İnsanlar Şuşanı xəritədə deyil, ürəklərində yaşatdılar. 2020-ci il noyabrın 8-də isə həmin həsrət sevincə çevrildi. Azərbaycan Ordusunun qəhrəman əsgər və zabitləri misilsiz igidlik göstərərək Şuşanı azad etdilər. Həmin gün Azərbaycan xalqı illərlə gözlədiyi müjdəni aldı. Şuşanın azad olunması ilə Zəfər Gününün tarixi əbədiləşdi. O gün Bakıda, Gəncədə, Naxçıvanda, Azərbaycanın hər bir guşəsində insanlar sevincdən ağlayırdılar. Kimisi bayrağa sarılır, kimisi şəhidini xatırlayır, kimisi illərdir içində saxladığı duasını edirdi. Çünki bu, sadəcə bir şəhərin azad edilməsi deyildi. Bu, bir xalqın özünə inamının, milli qürurunun və tarixi ədalətə olan inamının təntənəsi idi. Bu gün isə həmin Şuşada Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin görüşü başqa bir mənəvi məna daşıyır. Şuşanın azadlığına sevinən iki qardaş xalqın bir daha eyni sevinc ətrafında birləşməsidir.

Türkiyənin sevinci Azərbaycanın, Azərbaycanın sevinci Türkiyənindir

Azərbaycan və Türkiyənin münasibətlərini adi dövlətlərarası münasibətlərlə izah etmək mümkün deyil. Çünki bu yaxınlığın kökləri bugünkü siyasi sənədlərdən, müqavilələrdən və görüşlərdən çox-çox əvvələ gedib çıxır. Bu iki xalqın dili birdir, tarixi bir-birinə bağlıdır, sevinci də, kədəri də ortaqdır. Birinin başına gələn hadisə o birinin ürəyində əks-səda doğurur. Türkiyədə Azərbaycan bayrağı qaldırılanda azərbaycanlı özünü tək hiss etmir. Azərbaycanda Türkiyə bayrağı dalğalananda türk qardaşlarımızın ürəyi qürurla döyünür.
Vətən müharibəsi günlərində bunu bütün dünya gördü. Türkiyə Azərbaycanın haqq işinə siyasi və mənəvi dəstəyini açıq şəkildə ifadə etdi. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Azərbaycanın yanında olduğunu dəfələrlə bəyan etdi. Bu dəstək xalqımızın yaddaşında silinməz iz buraxdı. Əlbəttə, Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı, Azərbaycan Ordusunun gücü və Azərbaycan xalqının birliyi sayəsində mümkün oldu. Bu Zəfər bizim şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin canı, əsgərlərimizin igidliyi və Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə qazanıldı. Türkiyənin dəstəyi isə bu tarixi mübarizədə Azərbaycanın yanında dayanan qardaş ölkənin mövqeyini bir daha göstərdi.
Bu gün Ərdoğanın Şuşaya gəlməsi həmin günlərdə ifadə olunan qardaşlıq dəstəyinin yeni bir təzahürüdür. Aradan altı il keçsə də, Zəfərin sevincini birlikdə yaşamaq, azad Qarabağda çiyin-çiyinə dayanmaq hər iki xalq üçün böyük mənəvi əhəmiyyət daşıyır.

Şuşada imzalanan tarixi sənədin mənası

2021-ci il iyunun 15-də Şuşada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Şuşa Bəyannaməsi imzalanmışdı. Bu sənəd iki ölkənin münasibətlərini müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi. Təsadüfi deyil ki, həmin sənədin məhz Şuşada imzalanması seçilmişdi. Çünki Şuşa Azərbaycanın tarixi və mədəniyyətinin rəmzidir. Bu şəhərdə imzalanan sənəd iki dövlətin gələcək əməkdaşlığına yeni istiqamət verdi. Şuşa Bəyannaməsi təhlükəsizlik, müdafiə, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, təhsil və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlığın inkişafını nəzərdə tutur. Sənədin əsas məqamlarından biri də dövlətlərin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipidir.

Bu gün Ərdoğanın yenidən Şuşada olması həmin tarixi günün xatirəsini də yada salır. Altı il əvvəl bu şəhərdə müttəfiqlik sənədi imzalanmışdı. Bu gün isə iki ölkənin rəhbərləri yenidən azad Qarabağ torpağında bir araya gəlirlər. Şuşa bir daha göstərir ki, bu münasibətlər yalnız xoş sözlərdən ibarət deyil. Onların arxasında tarix, siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və gələcəyə dair ortaq baxış dayanır.

Qardaşlıq sınaqlardan keçəndə daha yaxşı anlaşılır

Hər bir münasibətdə olduğu kimi, dövlətlər arasında da fikir ayrılıqları yarana bilər. Son dövrdə Azərbaycan və Türkiyə arasında bəzi məsələlərlə bağlı ictimai müzakirələr və anlaşılmazlıqlar yaşandı. Bu məsələlər mətbuatda geniş işıqlandırıldı. Lakin iki dövlətin münasibətlərini ayrı-ayrı hadisələr və gündəlik siyasi mübahisələrlə ölçmək doğru olmaz. Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələr uzun illər ərzində formalaşmış böyük tarixi təmələ malikdir. Bu münasibətlərin əsasını qarşılıqlı hörmət, müstəqilliyə və suverenliyə ehtiram, ortaq maraqlar və xalqlarımızın qardaşlığı təşkil edir.

Əsl qardaşlıq heç vaxt hər məsələdə eyni düşünmək demək deyil. Əsl qardaşlıq bir-birinin fikrinə hörmət etmək, çətin məqamları danışıq yolu ilə həll etmək, qarşılıqlı etimadı qorumaq və ortaq gələcək naminə bir araya gəlməkdir.  Bu baxımdan Ərdoğanın Zəfər Günündə Qarabağa səfəri xüsusi məna daşıyır. Bu səfər iki ölkə arasındakı münasibətlərin möhkəmliyini, siyasi dialoqun davam etdirilməsinin vacibliyini və qardaşlığın qorunmasına verilən önəmi göstərir.

Bu gün Şuşada təkcə iki prezident görüşmür...

Bu gün Şuşada təkcə Azərbaycan və Türkiyənin iki dövlət başçısı görüşmür. Burada iki xalqın ortaq tarixindən gələn duyğular, iki ölkənin gələcəyinə dair ümidlər və illər boyu qorunmuş qardaşlıq ənənələri bir araya gəlir. Bəlkə də bu görüşü izləyən yaşlı bir azərbaycanlı 2020-ci ilin noyabrında televizor qarşısında Şuşanın azad olunmasını eşitdiyi anı xatırlayır. Bəlkə də Türkiyədə yaşayan bir ailə 44 günlük müharibə zamanı Azərbaycan üçün etdiyi duaları yada salır. Bəlkə də şəhid anası bu gün azad Şuşaya baxarkən oğlunun xatirəsini ürəyində yaşadır.

Bu duyğuların hər biri ayrıdır, amma hamısını birləşdirən bir həqiqət var: Azərbaycan xalqı öz Zəfərini qazandı və bu Zəfərin sevincini qardaş Türkiyə ilə bölüşdü. Ərdoğanın Şuşaya səfəri məhz bu mənəvi bağların yenidən xatırlanmasıdır. Şuşanın küçələrində dalğalanan Azərbaycan bayrağı ilə Türkiyə bayrağının yanaşı görünməsi iki xalqın qəlbində eyni qüruru oyadır.

Gələcəyə aparan qardaşlıq yolu

Azərbaycan və Türkiyəni qarşıda hələ çox böyük işlər gözləyir. Zəngəzur dəhlizi, Orta Dəhliz, enerji layihələri, müdafiə sənayesi, ticarət, təhsil və yeni texnologiyalar sahəsində əməkdaşlıq hər iki dövlət üçün geniş imkanlar yaradır.

Bu əməkdaşlıq yalnız iki ölkənin iqtisadi inkişafına xidmət etmir. O, bütövlükdə regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin və davamlı sülhün möhkəmlənməsinə də töhfə verə bilər. Azərbaycan güclü Türkiyə, Türkiyə isə güclü Azərbaycan görmək istəyir. Çünki bir-birinin uğuruna sevinən, çətin günündə yanında dayanan və gələcəyə birlikdə addımlayan xalqların dostluğu daha möhkəm olur. Bu gün Şuşadan bütün dünyaya verilən mənəvi mesaj da budur: Azərbaycan və Türkiyə öz dövlətçilik yolları, müstəqil qərarları və milli maraqları olan iki suveren dövlətdir. Lakin onları birləşdirən qardaşlıq, qarşılıqlı hörmət və ortaq tarix heç bir siyasi sərhədə sığmır.

Bir vaxtlar Şuşanın azadlığına həsrət qalan xalqımız bu gün həmin şəhərdə qardaş Türkiyənin prezidentini qarşılayır. Bir vaxtlar bu torpaqlara qayıtmaq arzusu ilə yaşayan insanlar bu gün öz doğma yurdlarında gələcək qururlar.

Bəlkə də ən böyük sevinc elə budur: illərlə gözlədiyimiz günləri artıq yaşayırıq. Şuşa azaddır, Qarabağ dirçəlir, Azərbaycan öz torpaqlarında qurur, yaradır və gələcəyə inamla addımlayır. Bu sevincin içində Türkiyənin də yeri var. Qol-qola, əl-ələ, çiyin-çiyinə... Bəzən qardaşlıq üçün bundan artıq sözə ehtiyac yoxdur. Birinin sevincini o birinin göz yaşında, birinin qürurunu o birinin baxışında görmək kifayətdir. Şuşanın bu günündə iki xalqın qəlbindən eyni duyğu keçir: yaxşı ki, varsan, qardaşım!

Yaşasın Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı! Yaşasın iki xalqın sarsılmaz birliyi!

Kəramət QƏNBƏROV
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının şöbə müdiri, Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert