Bəzən bir kitab insanın əlinə keçir, bəzən isə bir insan kitabın səhifələri arasından öz ruhuna doğru yol tapır. Kitab insan ömrünün görünməyən tərəflərini görünən edən, qəlbin dərinliklərində mürgüləyən duyğuları oyadan, zamanın səs-küyü içərisində həqiqətin pıçıltısını qoruyan mənəvi bir xəzinədir. Onun səhifələrində bəzən bir ömrün kədəri, bəzən bir xalqın yaddaşı, bəzən də bütün bəşəriyyətin ortaq ağrıları yaşayır. Hər həqiqi kitabın öz nəfəsi, hər müəllifin öz dünyası, hər söz adamının isə başqalarının görə bilmədiyini görmək və duymaq istedadı var.

Ədəbiyyatın möcüzəsi də elə bundadır: o, insanı gündəlik həyatın dar çərçivəsindən çıxararaq düşüncənin geniş üfüqlərinə aparır. Bizi heç vaxt getmədiyimiz şəhərlərlə tanış edir, yaşamadığımız ömürlərin ağrısını hiss etdirir, tanımadığımız insanların taleyini öz taleyimiz qədər doğmalaşdırır. Bəzən bir misra illərlə içimizdə daşıdığımız duyğunu dilə gətirir, bir hekayə insanın özünə belə etiraf edə bilmədiyi həqiqəti üzünə söyləyir, bir esse isə həyatın qarışıq mənzərəsi içərisində düşüncəmizə yeni pəncərə açır.

Məhz buna görə kitab sərgiləri  sözün insanla, müəllifin oxucu ilə, keçmişin gələcəklə görüşdüyü mənəvi ünvandır. Burada kitablar sadəcə rəflərdə dayanıb oxucularını gözləmir; hər biri öz səssiz dili ilə bir dünyaya dəvət edir. Səhifələrin arasında gizlənən fikirlər insanın zehninə, duyğuları qəlbinə, müəllifin zəhməti isə yaddaşına yol tapmağa çalışır.

2026-cı il oktyabrın 21-dən etibarən öz işini davam etdirən XII Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi də məhz belə bir ədəbi-mədəni görüşün, söz və düşüncə bayramının ünvanına çevrilmişdi. “Həyat ekrandan böyükdür: bir uşaq, bir kitab, bir gerçək dünya” devizi ilə keçirilən sərgi müasir dövrün mühüm bir həqiqətini xatırladırdı: texnologiyanın imkanları nə qədər genişlənsə də, insanın mənəvi inkişafında kitabın, canlı düşüncənin və mütaliənin əvəzsiz yeri var. Ekran gözlərimizə saysız-hesabsız görüntülər təqdim edə bilər, amma kitab bəzən heç bir ekranın göstərə bilmədiyi daxili aləmi bizə tanıdır. Ekran informasiyanı çatdırır, kitab isə həmin informasiya üzərində düşünməyi, duymağı, müqayisə etməyi və nəticə çıxarmağı öyrədir.

Otuz iki ölkəni təmsil edən 59 xarici təşkilatın, 148 yerli nəşriyyatın və kitab sənəti ilə əlaqəli müəssisələrin iştirak etdiyi bu möhtəşəm sərgi ədəbi-mədəni əlaqələrin genişlənməsi, müxtəlif dillərin və düşüncə tərzlərinin bir-birinə yaxınlaşması baxımından əhəmiyyətli bir platforma idi. Müxtəlif ölkələrdən gələn nəşrlər, fərqli xalqların ədəbi təcrübələri və kitab sənətinin rəngarəng nümunələri burada sözün sərhəd tanımayan qüdrətini nümayiş etdirirdi.

Sərginin belə zəngin mənzərəsi içərisində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin stendi də özünəməxsus ədəbi məkan kimi diqqəti cəlb edirdi. Müxtəlif şair və yazıçıların əsərlərinin təqdim olunduğu bu stend Azərbaycan ədəbiyyatının rəngarəngliyini, yaradıcı axtarışlarını və sözə verilən dəyəri əks etdirirdi. Burada hər kitab bir müəllifin dünyaya baxışı, hər üz qabığı bir yaradıcılıq yolunun başlanğıcı, hər səhifə isə oxucunu düşünməyə çağıran mənəvi bir qapı idi.

Bu ədəbi mənzərədə şair, yazıçı-publisist, tərcüməçi, filoloq və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Səadət Sultanın kitablarının da yer alması xüsusi maraq doğururdu. Müəllifin “Ruhun səsi”, “Pələngin qisası” və 2026-cı ilin aprelində Bakıda “Ecoprint” nəşriyyatında işıq üzü görmüş “Yağışda islanmayan adam” adlı kitabı oxuculara təqdim edilirdi. Bu əsərlər müəllifin yaradıcılıq dünyasının müxtəlif istiqamətlərini, sözə münasibətini və ədəbi axtarışlarının genişliyini nümayiş etdirən nümunələr kimi diqqət çəkirdi.

Yağışın içində öz mənəvi sığınacağını tapan adam...

Bəzən bir kitabın adı onun məzmununa açılan qapı olmaqla yanaşı, oxucunun düşüncəsində uzun müddət yaşayan bir suala çevrilir. “Yağışda islanmayan adam” da belə adlardandır. İlk baxışda sadə görünən bu ifadə insanı istər-istəməz düşünməyə vadar edir: Görəsən, hansı yağışdan söhbət gedir? Göydən yağan yağışdanmı, həyatın insanın üzərinə tökdüyü dərd və sınaqlardanmı, yoxsa zamanın qəlblərə yağdırdığı unutqanlıqdan, laqeydlikdən və mənəvi yorğunluqdanmı?

Bəlkə də həyatın elə yağışları var ki, onlardan qorunmaq üçün çətir kifayət etmir. İnsan bəzən söz yağışında islanır, bəzən xatirələrin leysanında, bəzən də başqalarının dərdindən, sevincindən və taleyindən keçərək öz daxilində dəyişir. Hər kəs eyni yağışın altında dayanır, amma hamı eyni cür islanmır. Kimi yağışdan qaçaraq özünü qoruduğunu düşünür, kimi isə onun altında dayanıb həyatın həqiqətlərini daha dərindən anlamağa başlayır.
Kitabın adı bu baxımdan düşündürücü bir bədii metafora təsiri bağışlayır. Əlbəttə, əsərin bütün məzmununu yalnız başlığına əsasən müəyyənləşdirmək olmaz,lakin bu adın yaratdığı assosiasiyalar belə bir mənəvi sualı önə çıxarır: insanı həyatın yağışından qoruyan nədir — zahiri sığınacaqlar, yoxsa daxilində daşıdığı mənəvi dayaq?!

Şair-publisist Səadət Sultanın 208 səhifəlik kitabı müxtəlif ədəbi janrları bir araya gətirən çoxşaxəli bir topludur. Burada səkkiz esse, on iki hekayə, Azərbaycan və rus dillərində qələmə alınmış heca və sərbəst vəznli şeirlər, əruz vəznində bir məsnəvi, doqquz publisistik məqalə, bir oçerk, dünya incəsənətinin incilərindən bəhs edən iyirmi bir elmi-publisistik yazının Azərbaycan dilinə tərcüməsi, eləcə də altı bədii və publisistik mətnin rus dilinə tərcüməsi yer alır.

Bu zəngin janr müxtəlifliyi müəllifin yaradıcılıq fəaliyyətinin genişliyini göstərir. Şeir duyğunun musiqisini, hekayə insan taleyinin bədii mənzərəsini, esse düşüncənin sərbəst axarını, publisistika isə ictimai həyatın suallarına münasibəti ifadə etmək imkanı yaradır. Tərcüməçilik fəaliyyəti bunların üzərinə başqa dillərdə yaradılmış fikir və sənət nümunələrini Azərbaycan oxucusuna çatdırmaq missiyasını da əlavə edir.

Səkkiz esse, on iki hekayə — həyatın səkkiz pəncərəsi, on iki taleyi

Səkkiz essenin bir kitabda toplanması oxucunu müxtəlif mövzulara, fərqli duyğu və düşüncə qatlarına aparan səkkiz ayrı pəncərənin açılması kimi təsəvvür edilə bilər. Hər pəncərədən görünən mənzərə fərqli olsa da, onların hamısını birləşdirən əsas xətt insanın dünyanı anlamaq cəhdidir.Esselərdən ikisi tanınmış ilahiyyatçı Hacı Şahin Həsənli haqqındadır.Mərhum Hacı Şahini tanıyanlar o esseləri duyğulanaraq göz yaşı içində oxuması təsəvvür edilməzdir...
On iki hekayə isə ədəbi aləmə insan talelərinin rəngarəngliyini gətirir. Hekayənin gücü kiçik bir hadisənin arxasında böyük bir həqiqəti göstərə bilməsindədir. Bəzən bir insanın susması uzun bir nitqdən daha çox şey söyləyir, bəzən adi bir görüş illərlə unudulmayan xatirəyə çevrilir, bəzən də həyatın kiçik görünən bir məqamı insanın bütöv mənəvi aləmini üzə çıxarır.

Şeirin dili, tərcümənin körpüsü

Kitabda Azərbaycan və rus dillərində yazılmış heca və sərbəst vəznli şeirlərin yer alması müəllifin poetik ifadə imkanlarına marağını göstərir. Heca vəzni xalq şeirimizin ahəngini, ritmik nizamını və ənənəvi musiqisini yaşadır.Şair Səadət Sultan "Gözlər"şeirində yazır: 
Mən baxan gözlərə kimsə baxmasın,

Onların içində gur şəlalə var...

Sərbəst vəzn isə fikrin, duyğunun və poetik təsvirin daha sərbəst ritmdə ifadəsinə imkan verir. Əruz vəznində yazılmış məsnəvi isə klassik Şərq poeziyasının zəngin ənənəsinə müraciət kimi diqqət çəkir.

Tərcüməçilik isə ayrıca bir sənətdir,çünki tərcüməçi müəllifin fikrini, üslubunu, emosional çalarlarını və mədəni işarələrini anlamağa, onları başqa dilin ifadə imkanları daxilində yaşatmağa çalışır. Bu iş həm filoloji bilik, həm də bədii duyum tələb edir.

Dünya incəsənətinin incilərindən bəhs edən iyirmi bir elmi-publisistik yazının Azərbaycan dilinə çevrilməsi oxucunun sənət dünyası ilə öz ana dilində tanış olması baxımından əhəmiyyətlidir. Belə tərcümələr mədəniyyətlər arasında əlaqələri gücləndirir, başqa xalqların sənət təcrübəsini doğma dilimizin ifadə imkanları ilə qavramağa şərait yaradır.

Bədii və publisistik mətnlərin rus dilinə tərcüməsi isə əks istiqamətdə körpü qurmaq, Azərbaycan dilində yaranan fikirlərin başqa dildəki oxuculara çatdırılması imkanını genişləndirmək deməkdir.

Beləliklə, Səadət Sultanın bu kitabında müəllifliklə tərcüməçilik bir-birini tamamlayan iki yaradıcılıq istiqaməti kimi görünür: biri daxili dünyanı sözə çevirir, digəri isə sözün başqa dünyalara keçməsinə yol açır...

25 oktyabr — sözün oxucu ilə görüşü.

Kitabın nəşri müəllif əməyinin mühüm mərhələsidirsə, imza günü həmin əməyin oxucu ilə canlı görüşüdür,çünki kitab müəllifin masasından ayrılıb oxucunun əlinə keçəndə yeni bir həyat qazanır. Müəllifin düşüncələri oxucunun düşüncələri ilə qarşılaşır, yazılmış söz şəxsi təcrübə ilə qovuşur, səhifələrdəki dünya oxucunun daxili aləmində yeni mənalar kəsb edir.

2026-cı il oktyabrın 25-də XII Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi çərçivəsində keçirilən imza günü də Səadət Sultan üçün bu mənada əlamətdar bir görüş idi. Müəllifin “Yağışda islanmayan adam” kitabının sərgidə təqdim olunması onun yaradıcılıq dünyasının daha geniş oxucu auditoriyasına çatdırılması baxımından diqqətəlayiq hadisə idi.

İmza günü  müəlliflə oxucu arasında yaranan etimadın, ədəbiyyata göstərilən marağın və sözə verilən dəyərin ifadəsidir. Hər imzalanmış kitab müəllifin oxucuya ünvanladığı kiçik bir xatirə, hər görüş isə ədəbi ünsiyyətin davamına çevrilən mənəvi bir bağdır.

Sərginin “Həyat ekrandan böyükdür: bir uşaq, bir kitab, bir gerçək dünya” devizi fonunda bu görüşün ayrıca rəmzi mənası da vardı,çünki kitabın gələcəyi yalnız onun çap olunması ilə deyil, oxunması, müzakirə edilməsi və yeni nəsillərin düşüncə dünyasına daxil olması ilə müəyyənləşir.Uşağın əlindəki kitab gələcəyə açılan pəncərədir. Gəncin oxuduğu əsər dünyagörüşünün formalaşmasında əsas vasitlərdən biridir.

Sözə sədaqətin yaratdığı ədəbi iz.

Səadət Sultanın “Ruhun səsi”, “Pələngin qisası” və “Yağışda islanmayan adam” kitablarının Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin stendində nümayiş etdirilməsi müəllifin müxtəlif yaradıcılıq istiqamətlərini oxuculara təqdim etmək imkanı yaradırdı. Şeir, nəsr, publisistika və tərcüməçilik sahələrini birləşdirən bu fəaliyyət ədəbiyyata müxtəlif qapılardan daxil olmaq cəhdidir.

Son söz əvəzinə: kitabın yağışı, ruhun işığı

Hər dövrün öz yağışı var. Bəzən bu yağış unudulmuş dəyərlərin, bəzən sürətlə dəyişən zamanın, bəzən də insanın daxilində yığılıb qalan sualların yağışıdır. Ədəbiyyat isə həmin yağışın altında insanı düşünməyə, duymağa və öz mənəvi varlığını yenidən kəşf etməyə çağırır.
Bəlkə də kitabın ən böyük qüdrəti bundadır: o, insanı həyatın bütün çətinliklərindən uzaqlaşdıracağını vəd etmir, amma həmin çətinliklərə başqa gözlə baxmağı öyrədir. Bizi dünyanın yağışından tamamilə qorumur, lakin ruhumuzun işığını söndürməmək üçün düşüncəmizdə və qəlbimizdə mənəvi sığınacaq yaradır.

Səadət Sultanın “Yağışda islanmayan adam” kitabının adı da məhz belə bir düşüncə səfərinə dəvət edir. Bu adın doğurduğu suallar, kitabın bir araya gətirdiyi janr müxtəlifliyi və müəllifin yazı ilə tərcüməni birləşdirən yaradıcılıq istiqamətləri oxucunu sözün çoxqatlı dünyasına aparır.

Arzu edək ki, kitabların səsi ekranların səs-küyü içində itməsin, mütaliə insanın gündəlik həyatında öz layiqli yerini qorusun, sözə könül verən insanların əməyi yeni oxucularla görüşsün.

Qoy kitablar rəflərdə sadəcə dayanmasın, əllərdə vərəqlənsin, qəlblərdə yaşasın. Qoy hər yeni nəşr düşüncəyə bir işıq, hər yeni oxucu ədəbiyyata bir nəfəs, hər imza günü isə müəlliflə oxucu arasında qurulan mənəvi körpü olsun.

Qoy “Yağışda islanmayan adam” adı altında bir araya gələn sözlər hər oxucunu öz daxilinə səyahətə çağırsın. Çünki insanın ən qiymətli sığınacağı bəzən bir kitabın səhifələri arasında tapdığı həqiqət, ən davamlı işığı isə həmin həqiqətin qəlbində oyatdığı düşüncədir.

Sözün ömrü uzun, kitabın yolu açıq, ədəbiyyatımızın sabahı işıqlı olsun!Dəyərli şair-publisist,tərcüməçi, tədqiqatçı-filoloq, şair Səadət Sultana uzun  təqvalı ömür,möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram. 

Qədir Atamalı oğlu Kərimov ,Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Həsən bəy Zərdabi" media mükafatçısı ,tədqiqatçı-filoloq,Elşən Səfərov adına Çayrud kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi