Müasir dünyada mədəniyyətlər və dinlər arasında anlaşmanın möhkəmləndirilməsi, fərqli kimliklərə hörmət və birgəyaşayış ənənələrinin qorunması qlobal əhəmiyyət daşıyan məsələlərdəndir. Münaqişələrin, ayrı-seçkiliyin və qarşılıqlı etimadsızlığın artdığı bir dövrdə xalqları birləşdirən dəyərlərin təşviqi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu məhz bu baxımdan beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm platformalarından biri kimi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən VII Forumdakı çıxışı ölkəmizin əsrlərə söykənən multikulturalizm ənənələrini, milli həmrəyliyini və mədəniyyətlər arasında körpülər qurmaq istiqamətində həyata keçirdiyi siyasəti bir daha gündəmə gətirdi. Dövlət başçısının çıxışında xüsusi vurğulanan məqamlardan biri Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun son 15 ildə nüfuzlu beynəlxalq platformaya çevrilməsidir. Qeydiyyatdan keçmiş 2000-dən artıq iştirakçı və 100-dən çox ölkədən gəlmiş 500-dən artıq qonağın iştirakı tədbirin miqyasını və beynəlxalq əhəmiyyətini göstərir. İlk dəfə 2011-ci ildə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə təşkil edilən forum bu gün mədəniyyətlər və dinlər arasında anlaşmanın möhkəmləndirilməsi, qlobal problemlərin müzakirəsi və ortaq həll yollarının axtarılması baxımından mühüm imkan yaradır.

Azərbaycanın mədəniyyətlərarası dialoq sahəsindəki mövqeyi təsadüfi deyil. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən ölkəmiz əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqədə olduğu məkan kimi tanınıb. Bu coğrafi mövqe zamanla yalnız iqtisadi və siyasi əlaqələrin deyil, həm də mənəvi dəyərlərin, ənənələrin və həyat tərzlərinin mübadiləsinə şərait yaradıb. Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, multikulturalizm, dini və etnik dözümlülük Azərbaycan xalqının əsrlər boyu qoruyub saxladığı dəyərlərdir. Bu dəyərlər cəmiyyətin mənəvi əsaslarını təşkil etməklə yanaşı, ölkənin sabit inkişafında da mühüm rol oynayır.

 Azərbaycanda müxtəlif etnik qrupların və dini konfessiyaların nümayəndələrinin birgə yaşaması, onların hüquq və azadlıqlarının Konstitusiya ilə qorunması cəmiyyətin inklüziv xarakterini müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir. Burada söhbət yalnız fərqli kimliklərə dözümlü yanaşmadan deyil, həmin fərqliliklərin cəmiyyətin ümumi zənginliyinin tərkib hissəsi kimi qəbul edilməsindən gedir. Multikulturalizmin Azərbaycan modeli məhz bu xüsusiyyəti ilə seçilir: müxtəliflik qarşıdurma mənbəyi deyil, qarşılıqlı zənginləşmə və həmrəyliyin əsası kimi dəyərləndirilir.

Azərbaycan cəmiyyətinin həmrəyliyinin mühüm dayaqlarından biri azərbaycançılıq ideyasıdır. Bu ideya ölkədə yaşayan bütün xalqları və etnik qrupları vahid milli məqsədlər ətrafında birləşdirir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın müstəqillik tarixinin ən çətin dövrlərində də bu birlik özünü aydın şəkildə göstərib.

Ermənistanın hərbi təcavüzü, torpaqların işğalı və İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı müxtəlif etnik və dini qrupların nümayəndələrinin ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda birgə mübarizəsi milli həmrəyliyin mühüm təzahürü oldu. “Dəmir yumruq” rəmzi ilə ifadə edilən birlik Azərbaycan cəmiyyətinin ortaq məqsədlər ətrafında səfərbər olmaq qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Bu təcrübə göstərir ki, güclü cəmiyyət yalnız iqtisadi imkanlarla və siyasi institutlarla formalaşmır. Onun əsasını qarşılıqlı etimad, ortaq dəyərlər, milli mənsubiyyət hissi və gələcəyə dair ümumi baxış təşkil edir. Müstəqilliyin bərpasından ötən 35 il ərzində Azərbaycan öz dövlətçiliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, milli-mənəvi irsini də qoruyub saxlayıb. Müxtəlif tarixi və siyasi sistemlərdə yaşamasına baxmayaraq, xalqımız dilini, ənənələrini, həyat tərzini və milli kimliyini yaşatmağı bacarıb. Müstəqillik illərində isə bu dəyərlərin qorunması və inkişaf etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaranıb.

Müasir dünyada münaqişələrin, dini və etnik ziddiyyətlərin, qarşılıqlı etimadsızlığın artdığı bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti daha da yüksəlir. Fərqli cəmiyyətlər arasında anlaşmanın zəifləməsi yalnız mənəvi problemlərə deyil, siyasi və təhlükəsizlik risklərinə də yol açır. Belə bir şəraitdə Bakı forumu aktual qlobal məsələlərin müzakirəsi, qarşılıqlı hörmətin təşviqi və müxtəlif tərəflər arasında ünsiyyətin genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli platformadır. Azərbaycanın bu təşəbbüsü uzunmüddətli xarakter daşıyır və beynəlxalq ictimaiyyətə dialoqun alternativsizliyini xatırladır. Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması da bu siyasətin mühüm nəticələrindən biridir. Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq formatlarının inkişafı, Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətləri ilə strateji sənədlərin imzalanması, beynəlxalq təşkilatlarda fəal iştirak ölkəmizin müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Azərbaycanın gələcəkdə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünə və 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünə ev sahibliyi etməsi də ölkənin beynəlxalq dialoq və əməkdaşlıq məkanı kimi mövqeyinə verilən önəmin göstəricisidir. Bu tədbirlər müxtəlif regionları, siyasi baxışları və mədəni ənənələri təmsil edən dövlətlər arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə xidmət edə bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışından irəli gələn əsas nəticələrdən biri budur ki, davamlı inkişaf və beynəlxalq sabitlik qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsiplərinə söykənməlidir. Heç bir dövlət başqa bir dövlətə öz həyat tərzini diktə etməməli, fərqli mədəni və milli xüsusiyyətlərə hörmətlə yanaşmalıdır.

Mədəniyyətlərarası dialoq yalnız beynəlxalq tədbirlərdə səsləndirilən fikirlərdən ibarət deyil. O, gündəlik münasibətlərdə, dövlət siyasətində, təhsil və mədəniyyət sahələrində, eləcə də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsində öz əksini tapmalıdır. Azərbaycanın tarixi təcrübəsi göstərir ki, milli kimliyi qorumaqla yanaşı, müxtəlif mədəniyyətlərə açıq olmaq mümkündür. Bunun üçün əsas şərt özünəməxsusluğa hörmətlə yanaşı, başqalarının da eyni hüquqa malik olduğunu qəbul etməkdir.

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın bu sahədəki təşəbbüslərini davam etdirmək əzmini nümayiş etdirdi. Bakıdan verilən mesaj aydındır: qlobal problemlərin həlli qarşıdurmanın dərinləşdirilməsindən deyil, dialoqun genişləndirilməsindən, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsindən və ortaq gələcək naminə birgə fəaliyyətin təşviqindən keçir. Məhz bu baxımdan Azərbaycan mədəniyyətlər arasında körpülərin qurulmasına, fərqliliklərin qarşıdurmaya deyil, əməkdaşlığa çevrilməsinə və daha təhlükəsiz dünyanın formalaşmasına töhfə verməyi qarşıya qoyan ölkə kimi çıxış edir.

Səyavuş Qasımov
Avrasiya Universitetinin rektoru, 
siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent