Avropa Xəbər Agentliyində (European News Agency) yayımlanmış məqaləmi Azərbaycan dilində “Ədalət”in oxucuları ilə bölüşürəm.

Yazıya keçid linki: https://www.european-news-agency.de/politik/schools_religion_and_the_state-94552/?fbclid=IwY2xjawU7O5lleHRuA2FlbQIxMABwZG9mBWJyaWQRMTNHSW5yNDVEaEsyNThiNzFzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeavCZxIcsEyDf2q1cCmmXaMUI22A0Y_VVGnAfru9e2ZAqCJdVxbJLZFQA9Ag_aem_jxnEGd3Vrno7V58B19-Iwg

Son günlər Azərbaycanın, xüsusilə də paytaxt Bakı şəhərinin bəzi məktəblərində bir sıra şagird və müəllimlərin geyim qaydaları ilə bağlı etirazlar keçirdiyi bildirilir. Təəssüf ki, bu etirazlar heç də həmişə dinc və sakit şəraitdə baş vermir. Bəzi şəxslərin təxribatçı hərəkətlərə yol verərək məktəblərin şüşələrini sındırdığı, dövlət əmlakına zərər vurduğu və ən başlıcası, tədris prosesinə mane olduğu bildirilir. Hətta məktəblərdən birində direktorun avtomobilinin yandırıldığı da qeyd olunur.

Məsələnin hüquqi tərəfinə qısaca nəzər salaq.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 22 iyul 2026-cı il tarixində “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi ilə əlaqədar bir sıra fərmanlarda dəyişikliklər edilməsi haqqında fərman imzalayıb. Bu çərçivədə “Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının 29 mart 2019-cu il tarixli, 1532-VQ nömrəli Qanununun tətbiqi barədə Prezident fərmanına da müvafiq dəyişikliklər edilib.

Daha sonra Nazirlər Kabineti dövlət ümumi təhsil müəssisələrində çalışan təhsilverənlər üçün geyim tələblərini təsdiqləyib. Müvafiq sənədin məqsədi dövlət ümumi təhsil müəssisələrində işgüzar geyim mədəniyyətini formalaşdırmaq və bu sahədə vahid yanaşmanı təmin etməkdir. Başqa sözlə, söhbət təhsil müəssisələrində müəllimlərin geyiminə dair müəyyən tələblərin tətbiqindən gedir. Bu tələblərin hüquqi məzmunu və tətbiq dairəsi isə müvafiq normativ sənədlər əsasında qiymətləndirilməlidir.

Qəbul edilmiş dəyişikliklərdə və müvafiq fərmanda hicabın və ya hər hansı konkret dini geyimin adı birbaşa çəkilməsə də, bir çoxları bu qərarları “hicaba qarşı yönəlmiş addım” kimi qiymətləndirirlər. Halbuki Azərbaycanda ümumtəhsil məktəblərində şagirdlər üçün vahid məktəbli forması tələbi artıq bir neçə ildir ki, mövcuddur.

Azərbaycanda bəzi şəxslər və şərhçilər bu etirazların arxasında xarici təsirlərin, o cümlədən qonşu İran İslam Respublikasının dayana biləcəyini iddia edirlər. Bununla bağlı rəsmi şəkildə təsdiqlənmiş məlumatın olub-olmaması ayrıca araşdırılmalıdır. Bununla belə, mətbuatda və sosial şəbəkələrdə İranın hadisələrə mümkün təsiri barədə açıq və üstüörtülü müzakirələrə rast gəlmək mümkündür.

Bu ehtimalları irəli sürənlər Azərbaycanın daxili işlərinə keçmişdə müdaxilə cəhdləri ilə bağlı narahatlıqları, Azərbaycan–İran münasibətlərində zaman-zaman yaranmış gərginliyi və İran rəsmilərinin Azərbaycanın İsraillə əməkdaşlığına dair tənqidi bəyanatlarını əsas gətirirlər. Etirazlar zamanı bəzən İranın siyasi mövqeyinə yaxın şüarların səsləndirildiyini iddia edən məlumatlar da bu müzakirələri gücləndirir.

Bundan əlavə, İran mediasının həmin etirazlarla bağlı xəbərləri geniş işıqlandırması və bəzi hallarda etirazçılara açıq dəstək ifadə etməsi də diqqət çəkir. Bununla belə, hadisələrin geniş işıqlandırılması və ya siyasi dəstək ifadə edilməsi öz-özlüyündə etirazların xaricdən təşkil olunduğunu sübut etmir. Belə nəticəyə gəlmək üçün etibarlı və yoxlanıla bilən sübutlar tələb olunur.

Bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına əsasən, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Bu prinsip dövlətin konstitusion quruluşunda təsbit olunub. Dövlət idarəçiliyi dini qaydalara deyil, Konstitusiyaya və qanunvericiliyə əsaslanır.

Azərbaycanın dünyəvilik ənənəsinin tarixi kökləri də var. 1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində ilk parlamentli demokratik respublika kimi tarixə düşüb.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 18-ci maddəsinə əsasən, din dövlətdən ayrıdır və bütün dini etiqadlar qanun qarşısında bərabərdir.

Bütün bu məsələlər müzakirə edilərkən həm qanunun aliliyinə və təhsil prosesinin normal gedişinə, həm də insanların konstitusion hüquq və azadlıqlarına hörmətlə yanaşılmalıdır. İctimai müzakirələr emosiyalar və fərziyyələr üzərində deyil, hüquqi normalar, yoxlanıla bilən faktlar və sağlam məntiq əsasında aparılmalıdır.

Vüqar Abbasov

Avropa Xəbər Agentliyinin (European News Agency) əməkdaşı

[email protected]