![](https://adalet.az/uploads/img/posts/2023/01/09/25jpg-1673261777.jpg)
(Abdal-Gülablı Şakirin xatirəsinə)
(povestdən bir parça)
Şakir maşını Qəssab Qulamgilə yox, Anbardar Həsəngilə sürdü, siqnalladı. Anbardar Həsən çıxdı, üzünü Şakirə tutub heç salam da vermədi, dedi:
- Xeyirdimi, ə, lotu?
- Ə, nemes, məndən heç ziyan görmüsən?
- Heç xeyir də görməmişəm.
- Sədrin qonaqları var, dedi ki yaxşı bir toğlu versin.
Anbardar Həsən dilxor oldu. Hamı bilirdi ki, Həsən gedib Ağcabədidən say-seçmə quzular alır, böyüdüb bazarda babat qiymətə satır. Anbar öz yerində, bundan da babat pul qazanır, asan deyil Bakıda üç uşaq oxutmaq. Bayramda-filanda da sədrə bir heyvan göndərərdi.
- Ə, mən ferma müdiriyəm? Mən zapçast, yanacaq işinə baxıram ey, nə qədər istəyirsən benzin verim, salyarka verim. Dədəyin Mozdokdakı goru haqqı, uşaqların əyin-başını zorla yetirirəm. Hələ o Bakıdakı namərd müəllimləri demirəm.
- Ə, zarıma. Bu anbarı dədəyin malı kimi işlədirsən, kolxozun yox. Maa dediklərini də Sədrin özünə deyərsən. Vermirsən, cəhənnəmə ver. - dedi və getdi maşına tərəf. - Gedib kişiyə deyim ki, vermədi də.
Anbardar Həsən qorxdu:
- Ə, dayan görüm. Məni zibilə salma. - dedi və gəlib oturdu maşına; - sür aşağı, uşaq orda otarır. Gedək lap birini özün seç.
Anbardar Həsən gedərdi Ağcabədiyə yalvarıb-yaxarıb qaradolaq cinsi alıb gətirərdi. Qaradolaq cinsinin də ceyrandan bircə fərqi o idi ki, qoyun idi vəssalam, amma dadı-tamı ceyran ətinin dadı-tamını verərdi. Uzunboylu ceyrana oxşayan qoyun idi.
- Şakir, sən dədəyin goru, qaradolaq cinsinə dəymə, onları döl almaq üçün gətirmişəm.
- Bir əlli manat ver, onlara dəymiyim.
Anbardar Həsən Şakirin Mozdokda qalan dədəsinin goruna ürəyində söyə-söyə çıxarıb əlli manatı verdi.
Şakir də qara toğlulardan birini götürüb sonra maşını sürdü Qəssab Qulamgilə.
- Ə, nemes, bunu kəs, sonra da hamısını kabablıq doğra. Kişi yuxarıda gözləyir.
Qəssab Qulam gördü bu toğlu deyil, ceyrandı:
- Şakir, onu ver mənə, hazır cəmdəklərdən birini kabablıq eləyim, apar.
- Hə, sən öl, sən ağzının dadını bilirsən, kişi ağzının dadını bilmir?! Davay!
Qəssab Qulam:
- Şakir, sən öl, bir əllilik verirəm. Hayıfdı, qoy o qalsın.
- Ə, yox, kişiyə namərdlik edə bilmərəm.
Yolda bağa girib bir az kal üzüm yığdı ki, vursun ətə, olsun məcun. Qalxdı Abdala.
Girişdəki restoranda vur-çatlasın vardı, Abdal Qəhrəman saz üstündə oxuyurdu. Ətrafı səs-küy bürümüşdü. Maşını saxladı və yeməkxananın müdirini çağırdı:
- Ə, bu nə səs-küydü?
- Bilmirəm, Surxay müəllimin Bakıdan qonaqları gəlib, Qəhrəmanı da çağırıblar onlar üçün çalıb-oxuyur.
- Ə, nemes, onlara deynən səslərini bir az aşağı salsın, yuxarıda Katibin qonaqları var.
- Şaka, mən nətəər deyim? Bakıdan gəliblər, gələnlərin biri də Aqil Abbasdı.
- Kim? Nə Aqil Abbas ə, yox bir Həzrət Abbas. O kimdi ki?
- Məşhur jurnalistdi, Abdal Qasımın anekdotlarını yığan oğlan, Aşıq Xaspoladın da dostu. O qaz iyirmi dörd də onundu.
- Ə, istiyir Aqil Abbas olsun, istiyir nə Abbas. Get onlara denən ki, yuxarıda Katibin qonaxları var. Heç Aqil Abbas onların dırnağına da dəyməz. Bir az özlərini adam kimi aparsınlar.
- Baş üstə, Şakacan!
Qonaqlar nərd oynayırdılar. Katib də çay içə-içə Şairə burda görəcəyi işlərdən danışırdı:
- Görürsən də Amfiteatr hazırdı. O üç mərtəbəsi hazır olan da oteldi. Kateclərin sayını xeylaq artıracam. Sanatoriya da işləyir, meşədə Turşsu çıxır, onu da bura çəkdirirəm. Day mineral vannadan ötrü Kislovodskiyə getmək lazım deyil. Buranı Kislovodskidən də gözəl edəcəm, Əyləncə Mərkəzi-zad da düzəldəcəm.
Şakir ətlə qoranı möhkəm-möhkəm qarışdırdı, sonra bir az dincə qoydu ki, ət qoranın suyunu canına çəksin, manqalı qaladı. Surenin verdiyi böyürtkan arağını da qoydu stolun üstünə.
Katib:
- Bu nədi, ə, çaxırdı?
- Yox, yoldaş Katib, böyürtkan arağıdı.
- Nə arağıdı?
- Böyürtkan. Suren bağışlayıb.
- Böyürtkan arağını birinci dəfədi eşidirəm. Şeytanın ağlına gəlməyən bu ermənilərin ağlına gəlir də. Bir süz görüm. Xoşum gəlsə Səyavuşa tapşıraram bir qurğu da bunun üçün qoydurar.
Katib əvvəl-əvvəl bakaldakı arağı iylədi:
- Ə, bundan heç araq iyi gəlmir axı bəlkə kompotdu?
- Vallah, içməmişəm.
Katib bir qurtum içdi, dodaqlarını yaladı:
- Ə, bu araq deyil ey, baldı-məcundu.
Badələr dolduruldu, böyürtkan arağı hamının xoşuna gəldi.
Katib:
- Qalanını qoyarsan maşına, axşam Qonaq Evində qarışdırmayaq.
Doktor Şakirin əyri-üyrü sifətinə baxıb dedi:
- Şakir, Leninqradda Gözəllik İnstitutu var, dostlarımdı, istəyirsən səni göndərim ora, sir-sifətinə bir əl gəzdirsinlər, lap olasan Alen Delon.
- Ay doktor, mənim sir-sifətimi nemesler də yığıb düzəldə bilməz. Mənə zbor baş lazımdı.
Hamını gülmək tutdu.
Şair:
- Şakir, deyirlər sən yaxşı sağlıqlar bilirsən, bəlkə birini deyəsən?
- Deyirsiz deyim də.
Şakir özünə də bir az böyürtkan arağı süzdü, badəni yuxarı qaldırıb dedi; - İçək çay qırağında bitib susuz qalan ağacların sağlığına.
Qonaqlar təəccüblə hamısı bir-birinə baxdı:
- Şakir, bu nə sağlıqdı, çay qırağında bitib susuz qalan ağacların sağlığına…
- Vallah, nə bilim, Ağdamın özündən deyən oğlanları həmişə bu sağlığa içirlər.
Professor alnını qırışdırdı, bir az fikrə getdi və dedi:
- Mən bundan gözəl sağlıq eşitməmişdim. Bu çox müdrik bir kəlamdı. Yəni demək istəyirlər ki, içək bu millətin sağlığına.
Şair:
- Professor, bəlkə bir açıqlayasınız.
- Burda açıqlamalı bir şey yoxdu. Hər şey aydındı. Su qırağında bitib susuz qalan ağaclar! Dəniz qırağında bitib o dənizin balıqlarına həsrət qalan balıqçılar. Nöyütün ortasında bitib nöyütsüz qalan ağaclar. Bir milyon ton pambıq verib kəfənsiz qalan ağaclar. Dünyaya elm bəxş edib özü bu elmdən kənar qalan ağaclar… Sayım, bəsinizdi? Çay kənarında bitib susuz qalan bu millətdi də.
Hamı bir-birinin üzünə baxdı. Professorun ağzından od tökülürdü. Sonra professor qalxdı ayağa, badəsini qaldırdı və dedi:
- Su qırağında bitib susuz qalan millətin sağlığına.
Hamı qalxdı ayağa və bu sağlığa ayaq üstə içildi. Bayaq sağlıq deyəndə bir az qorxan Şakirin qırışığı açıldı:
- Professor, belə çox sağlıq bilirəm ey, qalsın gələn dəfəyə.
Və getdi kababını çəkməyə.
Sədrin sürücüsü pıçıltı ilə Şakirə dedi:
- Ə, qaqa, bunların donuzu əskikdi, bunlar niyə hökumətin əleyhinə danışır.
Şakir:
- Ə, nemes, istəyirlər sənlə mənim də donuzum əskik olsun da.
Yendi Kəhrizə. Qadınlar pal- paltarlarını yuyurdular, uşaqlar da Kəhrizin qabağında düzəltdikləri gölməçədə çimişirdilər. Doyunca su içdi, sonra əl-üzünü yudu.
Bu vaxt Kəhrizin qabağında bir maşın saxladı. Maşından bir cüt ər-arvad düşdü. Arvadın qucağında bir uşaq vardı. Ərklə verdi ərinə, bir az da əsəbi halda:
- Ala!
Əri də xanımından qorxa-qorxa uşağı aldı.
Bu vaxt Şakiri gülmək tutdu:
- Ay bacı, ərindən muğayat ol, arvad eşalonnandı, kişi talonnan.
Kəndin bütün arvadlarını gülmək tutdu. Şakir bunu deyən vaxt restorandan bir nəfər alt köynəkdə, bir az da kefi kök düşürdü Kəhrizə tərəf.
Şakir onun qarşısını kəsdi:
- Ə, nemes, get əyin-başını düzəlt, burda arvad-uşaq var.
Kəhrizə düşən adam Şakirin sir-sifətindəki halı görüb özünü düzəltdi və qayıtdı geri.
Şakir də Kəhrizdən bir bardaq su götürüb qayıtdı qonaqların yanına.
Qonaqları yola salandan sonra yenidən özü bir yüz qram vurdu , sonra da yendi kəhrizə, möhkəm-möhkəm əl-üzünü yudu, ovuclarını doldurub doyunca su içdi və bütün kefliliyi getdi. Sonra qalxdı yeməkxananın qabağına. Sakitlik idi.
Xörəkpaylayandan soruşdu:
- Nə sakitlikdi? Deyəsən, qonaqlarınız gedib.
- Hə, Şakir əmi, elə indicə getdilər.
Əyləşdi maşınına, düşdü aşağı, evlərinə tərəf. Abdal yolundan dönüb idarəyə çatanda gördü ki, məhlələrinə xeyli adam toplaşıb. Maşını yolun bir kənarına verib saxladı. Yaxınlaşdı adamlara tərəf.
- Nə olub, ə? Nə yığışmısınız bizim evin qabağına?
Market Vəliş:
- Şaka, başın sağ olsun, eşşəyini maşın vurub öldürüb.
Adamlar aralanıb ona yol verdilər. Gördü ki, bayaq yeyib-içən oğlanlardı, təlaş içindədirlər. Eşşəyi də uzanıb yolun ortasına. Üzünü yığışan adamlara tutub dedi:
- Bu bəxtəvərin nə çox qohum-əqrəbası varmış, ə? Nə yığışmısınız, dağılın xarabanıza.
Amma heç kim dağılmadı.
Yeyib-içən oğlanlar, başda Aqil Abbas olmaqla, başladılar ona yalvarmağa:
- Şakir əmi, sən Allah, bağışla, bir xətadı əlimizdən çıxıb. Eşşəyin qiymətini de, nə qədər desən pul veririk. Yüz manat, iki yüz manat, beş yüz manat… Nə qədər istəsən.
Şakir bu eşşəyi qayınatasının danlağından sonra qonşu Bağbanlar kəndindən əlli manata almışdı. Arvadı atasına şikayət eləmişdi ki, bulaqdan səhənglə su daşımaqdan çiynim əyilib Rəmiş kimi gedirəm.
Qayınatası da Şakirə hirslənmişdi ki, bu boyda kənddə eşşək yoxdur ki, qız səhənglə su daşıyır?! Şakir də cavabında demişdi:
- Niyə yoxdu, elə birini də sizin kənddən gətirmişəm.
Qayınatasının danlağından sonra kənddə eşşək hamıya lazım olduğu üçün öz camaatlarından satın almağa eşşək tapmamışdı, düşmüşdü Bağbanlar kəndinə və birini tapıb almışdı.
Sonra yemək-içmək vaxtı bağbanlılar ona söz atmışdılar:
- O qotur eşşəyi də əlli manata sırıdıq sənə.
Və gülüşmüşdülər. Amma Şakir elə bir söz demişdi ki, bağbanlıların dəymişi dura-dura kalı tökülmüşdü:
- Heç vecinizə almayın, bizim o böyük gədə var ey, onu indiyəcən min manatlıq…
Və yazılası mümkün olmayan söz demişdi.
İndi şəhərin yeyib-içən uşaqları əlli manatlıq eşşəyə beş yüz manat oxuyurdular.
- Ə, bu zəhrimarı bir az az için də. Biz içmirik ölürük? Pulunuzu da soxun filan yerinizə. Götürün eşşəyi də atın baqajınıza. Eşşəyi öldürənə sürütdürərlər. Aparın bir dərədə basdırın.
Şəhərli uşaqlar nə qədər əlləşdilər eşşəyi yerdən qaldıra bilmədilər. Kənd camaatı kömək elədi, sonra birtəhər sürüyüb baqaja qoya bildilər. Amma baqajın qapısı örtülmədi. Uşaqlar sevinə-sevinə maşına oturub tərpəndilər.
Şakir yenə üzünü tutdu camaata:
- İndi gedin xarabanıza. Yas-zad verməyəcəm.
Sonra da bir kənarda dayanıb ağlayan balaca oğluna yaxınlaşdı, təpəsinə də bir qapaz saldı:
- Ə, niyə ağlayırsan? Eşşək oğlu eşşək. Dədən ölüb? Sabah sənə ondan qəşəng eşşək alacam, nə qədər istəsən minərsən.
Və uşağın əlindən tutub gətirdi Market Vəlişin dükanına:
- Ə, ordan buna bir paçka peçenye ver.
Market Vəlişin oğlu:
- Şakir əmi, qağama denən bir paçka da maa versin.
Şakir üzünü tutdu Market Vəlişə:
- Ə, niyə ölüb yerə girmirsən, uşağa peçenye ver də. kasıf düşəssən? Pulunu məndən çıx.
Sonra da oğlunun əlindən tutub getdi evinə.
(Ardı olacaq. Özü də Rasim Müzəffərlinin xətrinə)